1 mei 2018 moet ‘ie in werking gaan treden: de Nieuwe Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten (Wiv), in de volksmond ook wel de sleepnetwet genoemd. De overheid gebruikt als argument dat de Nederlandse samenleving “open en democratisch” is, ze willen graag dat dit zo blijft. Met deze onderbouwing is niet iedereen het eens, dankzij het initiatief van vijf studenten van de UvA zal er op 21 maart 2018 -tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen- een raadgevend referendum plaatsvinden omtrent de sleepnetwet.

De sleepnetwet
De oorspronkelijke Wiv trad in 2002 in werking. De AIVD en MIVD kregen daarmee het recht om niet-kabelgebonden communicatie af te tappen als er sprake was van eventuele dreiging. Het aftappen van kabels werd enkel toegestaan wanneer dit gericht was op één individu. Door de technologische ontwikkelingen van de laatste vijftien jaar wordt geclaimd dat de wet gedateerd is. Hedendaagse communicatie vindt vooral plaats via glasvezel, dsl of kabel. Om inzicht te krijgen in communicatie die via deze lijnen loopt, zijn de minister van Binnenlandse zaken en minister van Defensie met een vernieuwd wetsvoorstel gekomen. Zowel de tweede als eerste kamer zijn met dit voorstel akkoord gegaan.

De vernieuwde Wiv geeft de AIVD en MIVD toestemming om verkennend onderzoek te doen naar alle informatieverkeer, zodra er sprake is van eventuele dreiging. Dit verkennend onderzoek hoeft echter niet gericht te zijn op de kern van deze dreiging. Wanneer in één wijk iemand woont die voor mogelijk gevaar zal zorgen, is vanaf 1 mei toegestaan om alle gegevens van de mensen uit die wijk te verzamelen. Deze data wordt opgeslagen en hoeft pas verwijderd te worden zodra het dossier gesloten is. Dit wil zeggen dat de overheid straks veel irrelevante gegevens van niet-betrokken inwoners tot haar beschikking heeft. Vandaar dan ook het woord sleepnetwet.

Big brother is watching you
George Orwell schetste in zijn roman “1984” al een beeld van een samenleving waarin privacy ver te zoeken was. De bevolking uit het boek wordt door de overheid continu in de gaten gehouden en vrijheid, zoals wij vrijheid kennen, is er niet. De afgelopen decennia wordt vaker gerefereerd naar het boek, de huidige maatschappij lijkt steeds meer overeenkomsten te vertonen met de fictieve wereld die George Orwell beschreef.

Ook Bits of Freedom maakt een vergelijking tussen de overheid uit “1984” en de Nederlandse. Zo reiken zij ieder jaar de “Big Brother Award” uit. Een publieksprijs waarvan dit jaar het kabinet de eer had om hem in ontvangst te nemen. Bits of Freedom is een organisatie die opkomt voor twee grondrechten omtrent de vrijheid van het individu: privacy en communicatievrijheid. De Big Brother Award is een ludieke manier om aan te tonen hoe deze mensenrechten (kunnen) worden geschonden. Met 47% van de stemmen is de Nederlandse overheid de terechte winnaar. Gefeliciteerd.

Het referendum
Voor de organisatie van een raadgevend referendum zijn 300.000 handtekeningen nodig, de petitie voor het sleepwetreferendum is op 14 oktober jongstleden 407.582 keer ondertekend. Politieke partijen zoals de SP, Partij voor de Dieren, Forum voor Democratie en DENK hebben hun naam eraan verbonden. Ook Amnesty International, een doel dat zich inzet voor mensenrechten, is voor het terugdraaien van de vernieuwde wet.

Het nadeel van een referendum vanuit het volk is dat het slechts raadgevend is. Wanneer de opkomst 30% of hoger is, wordt het referendum als geldig gezien. Zodra de meerderheid heeft gestemd tégen de vernieuwde Wiv, wordt een nieuw wetsvoorstel ingediend dat pleit voor het intrekken van de wet. Helaas kunnen de tweede en eerste kamer dan alsnog besluiten om hier niet mee akkoord te gaan. Grote vriend Sybrand Buma, partijleider van het CDA, steekt zijn mening niet onder stoelen of banken. Zo zegt hij in een interview met de Volkskrant: “Ik wil dat die ‘sleepwet’ doorgaat. Hier ga ik de keuze maken dat we dit referendum niet beschouwen als een echt referendum”.

Wanneer grote politieke leiders zulke opmerkingen maken, bevestigt dit wederom dat democratie zijn doel voorbij schiet. Desalniettemin kan de toekomst niet voorspeld worden en beslist Buma niet in zijn eentje, het is daarom niet onverstandig om op 21 maart 2018 naar de stembussen te gaan en van het stemrecht gebruik te maken.