De Specialist
We worden voor verkiezingen of referenda doodgegooid met het zogenaamde ‘specialisten-argument’. Deze luidt over het algemeen als volgt: “Stel dat je ziek bent, dan zoek je een dokter om je te genezen omdat de dokter weet hoe zij dat moet doen. Dus zo moeten we in de politiek ook het bestuur overlaten aan specialisten, die kundig zijn in het besturen van het land”.

Het lijkt, op het eerste gezicht, een logische redenering. Natuurlijk wil ik als ik ziek ben worden genezen en in veel gevallen heiligt het doel de middelen. Als ik ernstig ziek ben en de dokter vertelt mij dat de enige manier om mij te redden het openzagen van mijn ribbenkast is, zeg ik “wanneer zal ik langskomen?”. Een debat over welke zaag ze moet gebruiken of in welke houding ze me gaat neerleggen komt niet aan de orde.

Bij politici doen we dit wel. We willen meebeslissen over de methode waarmee wij denken dat we de beste toestand van de wereld tot stand brengen. Waarom laten we het niet gewoon aan de specialist over?

Het probleem ligt in de simpelheid van het specialisten-argument. De ogenschijnlijke logica verdwijnt als we de uitkomsten van de verschillende processen naast elkaar leggen. De dokter kan een accurate voorspelling doen over de manier waarop het doel, namelijk genezing, kan worden bereikt. In de politiek bestaat er niet zoiets als een ‘te definiëren einddoel’. Dit zorgt ervoor dat we allemaal speculeren over de beste weg naar voren, zonder dat iemand het ooit juist of onjuist heeft. Genezing in de politiek is niet eenduidig. Het is een verzameling van uiteenlopende ideologische oplossingen zonder enig bewijs.

Wat volgt is dat iedereen (met bovengemiddelde overtuigingskracht en vlotte babbel) zich kan manifesteren als geneesheer voor de kwalen van de wereld. Dit is te zien in de trend van populisme. Hierin wordt de complexe problematiek van de wereld in elkaar geperst tot één probleem met één oplossing. Deze oversimplificatie zien we overigens (in minder extreme vorm) terug bij alle politieke partijen. Het is nodig om uit het woud van problemen, oplossingen en methodes te komen.

De Generalist
Juist omdat besturen zo complex is zijn de meeste politici generalisten en geen specialisten. Een politica heeft simpelweg geen tijd om de relevante wetenschappelijke kennis tot haar te nemen. Dat maakt het lastig om telkens een goed geïnformeerd besluit te nemen. De taak van de politica is om het gezicht te zijn van de oplossing die past bij haar ideologie. Deze moet ze verwoorden naar het publiek. Haar functie is niet om specialist te zijn op een gebied van bestuur. De politica is een reputatiemanager van ideeën, niet de bedenker.

Het probleem is niet dat politici moeten oversimplificeren om politiek bereikbaar te houden voor de mensen. Ook niet dat ze over het algemeen generalisten zijn. Het simpeler maken van de werkelijkheid tot in het absurde is een logisch gevolg. Dit komt door de onderliggende complexiteit van de samenleving. Simplificeren zal altijd een rol dienen in de samenleving om mensen te informeren over de politiek.

Het echte probleem is dat we liever vasthouden aan onze ‘dombocratie’ dan dat we de specialist inschakelen. We zijn zo erg gaan geloven in onze democratische waarden dat we de methode belangrijker zijn gaan vinden dan de oplossing. Dit zorgt ervoor dat politici zich richten op ‘de manier waarop’ maar niet op wat daarna komt. Het gevolg is duidelijk zichtbaar. Politiek is bestolen van visie. De ‘de manier waarop’-instelling dient alleen korte termijndoelen. Lange termijnproblemen worden om deze reden onbevredigend aangepakt. Juist nu we voor de grootste lange termijnproblemen staan in de geschiedenis van de mens.

Toekomstvisie
Om terug te komen op het ‘specialisten argument’, is het niet tijd dat we het argument kloppend maken? Dat wij niet meer stemmen op de politici van ‘de manier waarop’, maar op daadwerkelijke einddoelen voor de lange termijn? Kunnen we niet beter met elkaar besluiten hoe we zouden willen dat de wereld er over twintig jaar uitziet? Dit zodat specialisten kunnen berekenen, beschouwen, filosoferen en debatteren tot zij een goede ‘manier waarop’ kunnen presenteren? Of is de dombocratie echt zo rechtvaardig dat we liever met z’n allen langer ziek blijven dan naar de dokter te luisteren?

PS: de generalisten kunnen we gewoon houden om met elkaar te debatteren bij Pauw en de complexe wereld voor ons, kijkers thuis, bereikbaar te houden.