Blinde paniek kan in verschillende situaties opduiken. Evolutionair gezien is blinde paniek supernuttig. Als je vroeger in de wildernis geconfronteerd werd met een hongerige leeuw, hielp het ervaren van angst en stress bij niet dood gaan. Als gevolg zorgde je brein er dan namelijk voor dat je lichaam zich klaar maakte om als een motherfucker te rennen.

Maar we worden niet meer geconfronteerd met hongerige leeuwen. Toch kennen we allemaal het gevoel van blinde paniek. En vaak zit je daar niet echt op te wachten. Zelf had ik het altijd tijdens belangrijke statistiektentamens. Zweten, trillen, black-outs en een gejaagd gevoel waren me op die momenten niet vreemd. Maar rennen kon ik niet, want ik moest dat verdomde tentamen maken.

In de prestatiemaatschappij van vandaag komt de fight or flight response dus nog steeds voor, ook als we níet in direct gevaar zijn. Een groot nadeel van angst en stress is dat je prefrontale cortex op stand-by gaat. En laat dat nou net het gedeelte van je brein zijn wat je nodig hebt om na te denken en te presteren. Gelukkig is er een hele natuurlijke oplossing waarvoor je niets hoeft te doen, behalve wachten.

Noradrenaline versus cortisol
De fight or flight response zorgt voor directe aanmaak van grote hoeveelheden noradrenaline en cortisol. Noradrenaline is een neurotransmitter die ervoor zorgt dat je bloeddruk en hartslag stijgen, je spieren zich aanspannen, je zintuigen scherper worden en je pijngevoeligheid daalt. Het zorgt voor fysieke veranderingen die je overlevingskansen bij levensgevaar vergroten.

Maar er wordt dus ook cortisol aangemaakt. Cortisol staat bekend als het stresshormoon, maar zou eigenlijk het antistresshormoon moeten heten. Dit, omdat het de fysieke gevolgen van noradrenaline compenseert. Dankzij cortisol komen er aminozuren vrij die worden omgezet in energie. Deze energie gebruikt je lichaam dan om weer in homeostase te komen. De juiste balans dus, de default setting van het lichaam.

Het klinkt vreemd dat er tegelijkertijd twee tegengestelde reacties ontstaan bij het ervaren van stress. Maar evolutie is not stupid, she know what she doin’. Noradrenaline is namelijk een neurotransmitter, en neurotransmitters transporteren via zenuwen. Zenuwen zijn elektrisch en communicatie gaat snel, wel 70 tot 120 meter per seconde. Het effect van noradrenaline op je lichaam merk je direct.

Cortisol staat bij wijze van spreken onderaan de hormoonladder en heeft een aantal opdrachtgevers boven zich*. Cortisol gaat pas aan de slag nadat het een seintje heeft gekregen van z’n baas, het hormoon ACTH. ACTH begint echter pas met delegeren nadat dat mag van het hormoon CRH. Daarnaast is de werking van hormonen pas later merkbaar omdat zij via je bloed reizen in plaats van je zenuwen. En in verhouding met neurotransmissie, stroomt bloed behoorlijk traag door je lichaam.

De balancerende werking van cortisol merk je daarom bij het ervaren van stress na ongeveer tien minuten. Tien minuten duurt het voor je je default setting weer bereikt hebt. Blinde paniek terwijl je niet in direct gevaar bent? Gun jezelf dan die minuten rust, ben je daarna weer de oude en kan je weer nadenken en presteren naar behoren.

*Dit is een versimpelde uitleg, duik vooral Google in als je de wonderlijke werking van cortisol interessant vindt.