Over precies één jaar is het 500 jaar geleden dat de eerste bekende Homo Universalis overleed. Leonardo da Vinci, een fysiek en mentaal knappe, welgestelde man die de wereld verwonderde met zijn kennis en kunst. Ondanks dat hij geen klassieke studie heeft mogen volgen groeide hij toch uit tot één van de bekendste geniën aller tijden en vanwege zijn veelzijdigheid wordt hij gezien als dé Homo Universalis. Een aantrekkelijke alleskunner die zich interesseert in zowel kunst als wetenschap en in beide betekenisvol werk aflevert.

Maar wat is er gebeurd in de afgelopen 500 jaar? Heden ten dage lijkt niemand meer zo openbaar te streven naar kennis op alle fronten. Er zijn weinig meningen écht controversieel en vernieuwend. Natuurlijk zijn er verlichtende ideeën wanneer het gaat om de inhoud van bepaalde ethische kwesties en de omgang hiermee, maar telkens draait het vooral om het individu en hoe deze ze zélf ervaart. Hoe kan dit?

Het intrappen van de open deur is misschien niet nodig, maar ga ik toch doen. Wanneer je mensen op een willekeurig druk station observeert, zie je het grootste deel op hun smartphone kijken. Ze schermen zich af van de buitenwereld. Zoiets beschreef George Orwell in zijn schrikwereld in het boek 1984. Toch is dit nu de normaalste zaak van de wereld. De mens is één van de enige wezens die de ervaring van het vervelen kent. En verveling vraagt om behoeftebevrediging. En behoeftebevrediging vraagt om direct vermaak.

Dit vermaak wordt ingevuld door het surfen van en naar Facebook, Instagram, Snapchat, Twitter, Whatsapp en andere apps. De enorme golf van informatie die we via schermen ontvangen wordt amper opgeslagen en we behoeven steeds weer vernieuwing. Een korte toename van dopamineafgifte ontstaat door het zien van nieuwe berichten en likes. Dit zorgt voor een kortdurend verslavend effect (zoals een roker die na het roken van een sigaret alweer zin heeft in een nieuwe). Hierdoor wordt het steeds lastiger om ons af te wenden van het scherm.

Dit schrikbeeld is dus simpelweg te verklaren door een globaal geaccepteerde verslaving
Een verslaving dus. Een intrinsieke motivatie geleid door externe handelingen, waardoor we massaal bezig zijn met likes ontvangen en uitdelen. Natuurkunde, filosofie, schilderkunst en sporten hebben hier allemaal plaats voor moeten maken.
Als je nu aan een willekeurige werkende millennial vraagt of haar leven in balans is, is de kans groot dat haar antwoord is dat ze het zo ‘druk’ heeft. Er is amper tijd om de ballen werk, sport en hobby’s hoog te houden. En ze heeft gelijk!

Doordat onze hersenen continu gericht zijn op het scherm van een smartphone, blijft geen capaciteit over om langdurig te focussen op één taak. De hedendaagse Homo Universalis (dat ben jij misschien wel) moet daarom genoegen nemen met de platformen die wel constant beschikbaar zijn. Om je vervolgens inhoudsloos te presenteren op een zo veelzijdig mogelijke manier. Een foto delen op Instagram waarop je met een perfect lichaam een fijne, welverdiende vakantie viert. Een status op Facebook waarop je mededeelt dat je baan fan-tas-tisch is en je je zelden zo op je plek hebt gevoeld. Een weloverwogen, gebalanceerde mening over de discussie die je bij Eva Jinek zag langskomen die je publiceert op Twitter. En een grappig filmpje waarin je een wijntje drinkt dat je deelt met je vrienden op Snapchat. Dit alles terwijl je plannen maakt voor de volgende stap die je gaat zetten op social media. Tóch een Homo Universalis, als je die veelzijdigheden optelt.

Maar zonder onze gehele samenleving in vier alinea’s naar beneden te halen, moeten we ook beseffen dat een verslaving niet opgelost wordt door het aanpraten van schuldgevoel. Helemaal geen wijd geaccepteerde verslaving als deze. Er kan niet gezegd worden dat iemand beter af is zodra diegene haar smartphone in het water flikkert en vervolgens besluit fluitend door te gaan met leven. Mensen zijn kuddedieren en momenteel wordt de kudde geleid door Google Maps. Wat je kunt doen, is om de zoveel tijd de mensen op een druk station eens observeren en je afvragen wat al deze mensen gaan doen en al hebben gedaan. Vraag er eens naar, veel verschillende smartphonekijkers kunnen je veel verschillende levenslessen leren. Het kan een moderne ‘Homo Universalis Communicatieles’ zijn.