Misschien zit ik er helemaal naast -ik hoop dat ik er helemaal naast zit-, maar ik heb sinds kort de theorie dat vrijwel alle relaties in twee groepen verdeeld kunnen worden (oef, ja, ik creëer nog wat nieuwe hokjes). Namelijk liefde die in de basis voortkomt uit rationele overwegingen en liefde die gedreven wordt door een onverklaarbare, instinctieve connectie. Ze geven allebei geen volledige voldoening, in beide relatievormen blijft altijd een deel verlangen naar ‘een beetje meer eigenschappen van die andere relatievorm’. Met als gevolg dat relaties altijd moeilijk zijn en je ze niet altijd even gemakkelijk kunt verantwoorden, aan jezelf of aan je omgeving.

Rationele liefde
Rationele liefde is op papier perfect. Stellen kiezen voor elkaar omdat ze op veel manieren op elkaar lijken. De partners komen uit gelijksoortige milieus, verschillen niet veel in intelligentie, hebben dezelfde politieke oriëntatie, dezelfde normen en waarden, dezelfde religie, hetzelfde meerjarenplan en dezelfde humor. Door al die overeenkomsten kunnen ze het heel goed met elkaar vinden. Ze worden verliefd op elkaar, omdat ze in de ander precies hebben gevonden wat ze altijd al wilde vinden in hun metgezel. Dit zijn stellen die lang samen blijven, omdat er geen concrete reden is om uit elkaar te gaan. Kinderen voortkomend uit rationele relaties worden opgevoed in een omgeving met weinig onenigheid en veel stabiliteit/voorspelbaarheid. Deze stellen zijn content met wat ze hebben en zijn bereid om hiervoor te settelen. Rationele liefde is moderne liefde, menselijke liefde. Liefde die dieren niet kunnen voelen of begrijpen. Liefde die de prefrontale cortex (het hersengebied wat mens onderscheidt van dier) laat oplichten tijdens een fMRI.

Instinctieve liefde
Als tegenhanger van rationele liefde bestaat instinctieve liefde. Liefde die voortkomt uit een oncontroleerbare aantrekkingskracht. De prefrontale cortex kan rationaliseren wat ‘ie wil, hij wordt overmeesterd door instinct. Twee mensen die wel weten dat ze ‘niet bij elkaar passen’ voelen vanuit hun diepste zelf dat ze bij elkaar horen, en willen niets liever dan samen zijn. Deze relaties zitten vol passie en turbulentie. Ze bestaan uit de hoogste pieken en diepste dalen, die beide zorgen voor innerlijk conflict en interpersoonlijk conflict. Deze stellen voelen aan alles dat alles klopt, maar wanneer ze dit uit moeten leggen aan hun omgeving lukt dat niet: “Het is een gevoel, niets op de wereld voelt zo juist als dit”. Er zijn veel fundamentele verschillen, die resulteren in kopzorgen en ruzies. Die resulteren in uit elkaar gaan en weer samenkomen (en weer uit elkaar gaan en dan misschien toch weer samenkomen). Instinctieve liefde wordt gestuurd door emotie en emoties worden gestuurd door instinctieve liefde. Deze relatievorm is niet beheerst en niet te controleren, en wordt geleid door het binnenste gedeelte van het brein. Precies het gedeelte dat we maar moeizaam kunnen aansturen. Het is daarom ingewikkeld om deze relatie weg te rationaliseren, misschien wel net zo moeilijk als het weg-rationaliseren van overtollige kilo’s of een verslaving. Want het voelt incompleet zonder de ander.

Een combinatie
Het liefst zou ik hier nu een alinea schrijven waarin ik deel dat ik denk dat er ook relaties bestaan die zowel rationeel als instinctief zijn. Maar dat geloof ik niet zo. Ik denk wel dat er relaties  bestaan waar bij de één niet in de ander vindt wat zij voorheen als ‘ideale partner’ zou hebben omschreven, maar gedreven wordt door een instinctief verlangen om bij de ander te zijn. Terwijl de ander juist bereid is om te settelen, omdat zijn levenspartner op papier precies kan bieden waar hij altijd al naar op zoek was, maar veel passie of chemie voelt hij niet.

Nuance
Natuurlijk is de praktijk niet zo zwart/wit als ik nu heb beschreven, maar in grote lijnen begin ik steeds meer overtuigd te raken van dit onderscheid. Wat beter is? Ik weet het niet, het ligt denk ik aan je einddoel. Voor het welzijn van kinderen pleit ik voor rationele liefde, maar voor het ervaren van ultiem geluk en verbondenheid valt er veel te zeggen voor diepgewortelde instinctieve aantrekkingskracht. Of je kiest voor allebei, als jullie je daar beide in kunnen vinden.